Sosyal Medyada Turizm Tanıtımı (x)

Küresel bir köy haline  gelen  dünyada bilgileri  elde  etmek  artık  çok  daha  kolay  ve ucuzdur.  İnsanlar alışveriş, tatil,  turistik  ve  kültürel  değerlere  sahip ülkeleri gezmek için interneti aktif olarak kullanmaktadır. 


Tatil yörelerine ait yorumlan, otellerle ilgili değerlendirmeleri internetten dolayısıyla sosyal medyadan takip eden insanlar, kararlannı okudukları yoruma, değerlendirilen otellerin puanlarına göre yapmaktadır. Turizm ile ilgilenen özel sektör ve kamu kurum ve kuruluşlarının kendi web sitelerini, sosyal  medya  sayfalarını  daha  çok güncellemek  ve  daha  çok takip  etmek zorundadır. Özellikle ülkeler günümüzde turistik ve kültürel değerlerini tanıttığı ölçüde değer kazanmaya başlamıştır.

Turizm günümüzde istihdam  sağlaması  ve  kalkınma  için  duyulan  döviz  girdisini sağlaması gibi nedenlerle ekonomik sorunların çözülmesinde önemli bir kaynak olarak görülmektedir (Demirtaş, 2010: 240). Dünyada son yıllarda hızlı bir gelişme yakalayan turizm sektörü özellikle Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler için önemli bir gelir kaynağı durumundadır. (Tunçsiper & Kaşlı,  2008:121-123) Turizm sektörü, özellikleri itibariyle gelişmeyi endüstriyel merkezlerden kırsal merkezlere doğru taşımakta, kırsal bölgelerin kalkınmasına kayda değer katkı  sağlamaktadır (Şerefoğlu, 2009:13-14).  Tüm dünyada hayati öneme  sahip olan anahtar sektör konumundaki turizm,  dünya ülkeleri  arasında barışın sağlanması, dış ödemeler dengesine olumlu katkılar yapması, istihdam olanakları ve tanıtımın yapıldığı yöreye yaptığı katkılar açısından birçok gelişmiş ve gelişmekte olan ülke  için öncelikli bir sektör konumundadır (Avcıkurt  & Erdem,  2005:  48).Ülkelerin tanıtımında ve ekonomisinde çok önemli olan turizme gereken önemin verilmesi ise hem kamu kurumlarına hem de özel sektör kuruluşlarına sorumluluk yüklemektedir. Bu sorumluluk  yerine  getirilirken  sosyal  medyanın  aktif olarak  kullanması  önemli  hale gelmiştir. Çünkü her insanın kolaylıkla ulaşabildiği sosyal medyanın bilinçli şekilde kullanılması  gerekir. Hedef kitleye ulaşmada önemli bir araç konumuna gelen  sosyal medyanın tanıtımda da büyük rolü vardır. Özellikle halkla ilişkiler biriminin geleneksel medyanın yanında sosyal medyayı da düzenli olarak kullanması önemlidir. Hedef kitleye ulaşmada önemli rolü olan sosyal medyanın geribildirimlerde önemli rolü vardır.  Çift yönlü iletişimde birincil kaynak rolü üstlenen sosyal medyanın hedef kitlenin tepkisini ölçmede  kurumlara  büyük  ipuçları  vermektedir.  Kurumlar  sosyal  medya  aracılığıyla hedef kitlenin veya kamuoyunun şikâyet, öneri, olumlu veya olumsuz yorumlarını dikkate alarak çalışmalarına yön verebilir, tepkileri  dikkate  alarak önlemler alabilir ve takdir edilen çalışmaları takip edebilirler. Gerek özel sektörde gerekse kamu kurumlarmda bu kadar önemli olan sosyal medyayı doğru kullanmak gerekmektedir. Bu çalışmada amaç sosyal medyanın tanıtım amaçlı kullanımını ortaya koymaktır.  Çalışma için Kültür ve Turizm Bakanlığı tercih edilmiştir.  Bakanlığın sosyal medyayı  (Facebook,  Twitter ve Youtube) nasıl kullandığını belirlemek için kodlama cetveli oluşturulmuştur.  Kodlama cetveli  literatür taraması yapılarak ve  Bakanlığın  sosyal  medya içerikleri  incelenerek oluşturulmuştur.  Oluşturulan  sorular  aracılığıyla  içerik  analizi  yapılmıştır.  Çalışmada nicel ve nitel içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. SPSS 22.00 programı aracılığıyla elde edilen veriler değerlendirilmiş ve bulgular yorumlanmıştır.

Tanıtım ve Turizm Kavramları

Turizm ve tanıtım kavramları birbiriyle yakından ilişkili olan iki kavramdır. Bir ülkenin turizm sektöründe söz sahibi olabilmesi için tanıtımının çok iyi şekilde yapılması gerekmektedir.  İyi Tanıtılamayan hiçbir şeyin değeri yoktur. Tanıtım örgütsel amaçlara ulaşmak için hizmetler, kişiler, düşünceler, örgütlerin kendilerini bir yerin, bir bölgenin hatta bir ülkenin hedef seçilen tüketiciler, örgütler, kişiler, yerler, bölgeler ve hatta ülkeler nezdinde benimsetilmesini sağlamak üzere hedefin ihtiyaçlarından hareketle, önceden tasarlanmış  enformasyonun üçüncü kişiler eliyle kullanılması veya iletilmesi şeklinde  ifade  edilebilir.  (Kaya,   1990:   74) Tanıtma, hedef  kitlenin  aydınlanması, kararların açıklanması, bilgi eksikliğinin giderilmesi için, sorunlu noktalarda hedef kitleyi bilgilendirme çalışmasıdır (Kazancı, 2011: 83). Tanıtımda amaç turistik ve kültürel değerleri tanıtmak, bilinirliğinin artırmak, özel ilgi oluşturmaktır. Turizm; yurt içinde ve yurt dışında insanların ilgilerini bir ülkenin, bölgenin veya turistik bir istasyonun mal ve hizmetleri üzerine çekmek için bilgi vermek, eğitmek, bellekte bir imaj  yaratmak, bir inanç meydana getirmek amacıyla  turistik   mal ve hizmetlerin satın alınmasını kolaylaştıran sosyal, psikolojik, kültürel ve ekonomik bir çıkara yönelik etkinlik ve teknikleri içeren bir iletişim olayıdır. (Rızaoğlu, 2004:  73) İnsanlar, sürekli yaşadıkları yerlerden  geçici  sürelerle  ayrılarak başka ülke  veya bölgelere  gitmekte  ve  buralarda gezip-görme, dinlenme, eğlenme, öğrenme gibi psikolojik ve sosyo-kültürel ihtiyaçlarını karşılamaktadırlar.  (Uçkun,  2004: 28)  Turizmde  tanıtım, her türlü turistik değerlerin tanıtılması olarak ifade edilebilir. Turistik tanıtma bir ülkenin turistik potansiyelini oluşturan doğa, kültür, tarih, arkeoloji, deniz, güneş gibi temel nitelikleri ve turizm pazarlarında her türlü tutundurma yöntemlerini kullanarak potansiyel turistleri bilgilendirme ve ülkenin turistik değerleri hakkında olumlu imaj yaratma faaliyetlerinin bütünüdür. (Rızaoğlu, 2004: 48) Turizmde tanıtımın amacı bilgilendirmek, hatırlatmak ve ikna etmektir. Turistin zihninde saygın bir izlenim ve imaj yaratmaktır. Bunun ne zaman ve nasıl bir satın alma davranışına dönüşeceği, hatta dönüşüp dönüşmeyeceği yalnızca reklam ve tanıtım faaliyetlerine değil, fiyat ve  sunum gibi pazarlama sürecinin diğer öğelerine  de  bağlıdır.  (Tolungüç,   1990:   110)  Çok hızlı değişen  turizm  sektöründe değişime ayak uydurarak turizmi olumsuz yönde etkileyecek birçok faktörü göz önüne alarak strateji geliştirip uygulamak gerekmektedir. Turizmde her kurum ve kuruluşun belirli hedefleri vardır. Kamu kurum ve kuruluşların amacı ülkenin turizm değeri taşıyan varlıklarını tanıtmaktır. Özel sektör kuruluşları ise, ticari etkinlikleriyle ön plana çıkmaktadır. Turizmde tanıtımın hedefleri ve sonuçlarını şu şekilde açıklanmıştır (Tolungüç, 1990: 104):

>    Ülkeye yönelik turizm hareketlerinde artış varsa, bu artışın hızını arttırabilir.
>    Bilgi aktarımı aracılığıyla isimlerin, olayların, yerlerin akılda kalmasına yardımcı olur.
>    Uzun dönemde ülkeye yönelik bir turizm hareketi geleneği yaratabilir.
>    Çeşitli  olumsuz  söylentilerin  (siyasi  çalkantı, hastalık,  olumsuz haberler gibi)genel turizm hareketinin yönelimleri üzerindeki etkisini azaltabilir.

Her ülkenin az ya da çok tarihi, turistik ve kültürel değerleri vardır. Her ülkenin turizme yönelik hedefleri de vardır. Ancak önemli olan bu değerleri yeteri kadar tanıtmak, ülkeye turist çekebilmek ve bu değerlere sahip çıkmaktır. Günümüzün en önemli iletişim araçları arasına giren sosyal medyanın özellikle turizm sektöründe bilinçli ve aktif bir şekilde kullanılması gerekmektedir.

Sosyal Medya ve Turizm İlişkisi

İnternet sayesinde geniş bir hedef kitleye kısa sürede ulaşılabilir, hedef kitlenin işletme ya da ürünle ilgili memnuniyet ya da memnuniyetsizliği kısa zamanda öğrenilebilir, hedef kitleyi daha düşük masrafla ve daha kısa süre içinde eğitme ve bilgilendirme  olanağı sağlanabilir (Biber, 2000:  29).  Sosyal medya,  geleneksel medyadan farklılık göstermektedir.  Özgünlüğünü yaratan en önemli farklılığı, herhangi bir bireyin sosyal medyanın  içeriğini  yaratabilmesi,  yorumda  bulunabilmesi  ve  katkı  sağlayabilmesidir (Scott, 2010: 38). Sosyal medyada iletişim, bir kişiden diğer bir kişiye olabileceği gibi bir kişiden yüzlerce kişiye, yüzlerce kişiden milyonlarca kişiye biçiminde gerçekleşmektedir. Toplumsal iletişim sınıfına dahil edilebilecek olan iletişimin bu türünde; kişi, grup ve örgüt  gibi  toplumsal  birimler  arasındaki  bilgi  alışverişi  olmaktadır  (Sabuncuoğlu  & Gümüş,  2008:  9).  Sosyal  medya,  kullanıcılara  enformasyon, düşünce, ilgi ve bilgi paylaşım imkanı tanımakta, karşılıklı etkileşim yaratmaktadır (Sayımer, 2008: 128). Geleneksel kitle iletişim araçlarının önüne geçerek hızlı bir yükselişle çeşitli grup ve yaştaki insanların alışverişten siyasete, spor taraftarlığından aktivizme, kültürel etkinliklerden oy verme davranışına ve siyasal bilgilenme sürecine kadar birçok faaliyet ve  iş yapış  biçimlerine  yön  veren,  sosyal  yaşam  içindeki  birçok tutum  ve  davranışı etkileyen sosyal medya en çok tartışılan alanlardan biridir (Pelenk, 2011: 3). Katılımcılara fikir ve deneyimleri üzerine kurulu ortak ilgileri doğrultusunda doğal, samimi, karşılıklı iletişim kurabilecekleri  bir ortam  sağlayan  (Evans,  2008:  31)  sosyal  medya,  internet temelli kaynaklara kullanıcı katılımına ve kullanıcıların aynı zamanda içerik üreticileri olabildikleri bir mecraya işaret etmektedir.  Sosyal medya kavramı Facebook, Myspace gibi sosyal ağ sitelerini, Twitter gibi mikroblog siteleri, Flickr ve Youtube gibi fotoğraf veya  video  paylaşımına  olanak tanıyan  siteleri,  wikileri,  bloglan  kapsamakta,  ancak bununla sınırlı kalmamaktadır.  Sosyal ağlar ise, kullanıcıların profil oluşturabildikleri, yazılı bilgilere yönelik yorumlarım aktarabildikleri, bilgi paylaşımında bulunabildikleri ve  bağlantılı  oldukları  kişilerle  iletişimlerini  sürdürebildikleri  online  platformlardır (Flynn, 2012:  332).  Sosyal medya etkileşim sağlayan önemli araçlardan biri olarak da dikkati çekmektedir. Özellikle çift yönlü olması iletişimi artırmaktadır.

Sosyal medya araçları, geleneksel kitle iletişim araçlarındaki tek yönlülüğün aksine kurumlar ve hedef kitleleri  arasında  iki  yönlülüğü  ve  anlık  iletişimi  sağlamaktadır (Hrdinova vd., 2010:  12). Sosyal medya iki yönlü konuşmadır diyebiliriz. Bu konuşma enformasyonu kazanmak ve paylaşmak için insanları bir araya getirmektedir. Bir başka ifadeyle sosyal medya kişiler ile konuşmaktır ve kişilere konuşmak değildir (Jalali, 2009: 225). Yani  çift yönlü  olması  ile  dikkat çeken  sosyal medya (Mayfield,  2010:  6),  en yüksek derecede paylaşımın gerçekleştiği online medyadır. Sosyal ağ olarak tanımlanan facebook,   insanları  online  kamularına  tanıtma,   arkadaşlık  kurma,  bilgi  paylaşma, elektronik iletişime geçme ve kimi zaman iş temelli kişisel ilişkiler geliştirmeye teşvik eden bir çeşit sosyal ağdır.  Twitter,  140 karakter sının  ile yazılan mesajların yazarın takipçileri  tarafından  okunabileceği,  online  platformlardır  (Flynn,  2012:  322).  Yeni iletişim  teknolojileri,   internet  ve   sosyal  medya  halkla  ilişkiler  alanında  pek  çok değişimlere neden olmakta ve halkla ilişkilerin uygulama alanlannda yeni yaklaşımlar ortaya çıkarmaktadır. Kamu, kurum ve kuruluşlar önemli bilgilerini internet aracılığıyla hedef kitlelerine iletebilmekte, sürekli olarak hedef kitle ile iki yönlü iletişime olanak tanıyan bir ortam sunmaktadırlar (Breakenridge,  2008:14).  Halkla ilişkiler çalışmaları, kuruluşun   faaliyetlerini   çeşitli   yöntemlerle   kamuoyuna   iletirken  hedef   kitlenin beklentilerini, istek ve şikayetlerini kuruma aktararak iki yönlü bir iletişimi ve etkileşimi sağlamaktadır (Yatkın, 2006: 371). Sosyal medya halkla ilişkilerin ideal iletişim biçimi olan  iki  yönlü  iletişime  olanak  sağlaması  açısından da internet teknolojileri  arasında önemli bir yere  sahiptir (Peltekoğlu,  2012:  327).  Anlık ve  iki yönlü  iletişime  imkan tanıması nedeniyle birçok kurum sosyal medya araçlarından 7/24 yararlanabildiği gibi, halkla kurduğu iletişimin bir diyalog biçiminde gerçekleşmesini  sağlayarak  iki yönlü etkileşim kurulmasına katkı sağlayabilir.
Sosyal medya uygulamaları halkla ilişkiler uzmanlan için şu faktörlerden dolayı önem taşımaktadır (Zerfass vd., 2009: 60):

>   Yenilik ve samimiyeti gösterir.
>    Özel kamulara yönelik tanıtım faaliyeti gerçekleştirir.
>    Sosyal medyayı takiple insanların bir kişi ürün veya kurumla ilgili ne düşündüğü anlaşılabilmededir.
>    Kamular ile diyalog yaratır.
>   Yeni  ilişkiler  ortaya  çıkarır.  Sektör,  kurum  veya  ürünle  ilgili  blog  yazan, moderator gibi yeni kamuoyu önderleriyle ilişkiler oluşturur.

Sosyal  medyanın halkla ilişkiler çalışmalarında da aktif olarak  kullanılması  gerekir. Kurum ve kuruluşlar kendilerini halkla ilişkiler aracılığıyla sosyal medya sayfalarında tanıtabilir, sosyal  sorumluluk  projelerini  paylaşabilir,  etkinliklerini  duyurabilir, kamuoyuna bilgi  sunabilir ve kamuoyu oluşturabilirler.  Kellner'e göre  sosyal medya, halkla ilişkilerin bir parçası  olarak tanıtmaya katkı  sağlamaktadır.  Aynı  zamanda çift simetrik iletişime izin vermektedir (Kellner, 2010:10). Sosyal medya içeriklere şu katkılarda da bulunmaktadır. (Lerman, 2007: 16-28)

>    Kullanıcılar çeşitli medya türlerinde içerik oluşturabilir veya içeriklere katkıda bulunabilirler.
>    Kullanıcılar içerikleri etiketleyebilirler.
>    Kullanıcılar içeriği aktif oylama ya da pasif kullanımla değerlendirebilirler.
>    Kullanıcılar  diğer  kullanıcılar  ile  kişi  ve  arkadaşlar  gibi  ortak  ilgi  alanları tanımlayarak sosyal medya ağları oluşturabilirler.

Günümüzde  iletişim  teknolojisinin  dolayısıyla  internetin  gelişmesiyle  turizm faaliyetlerinin işleyişi artık değişmiştir. İnsanlar interneti kullanarak turistik yerlerin bilgisini önceden edinebilmekte, kalacağı yerlerin olumlu ve olumsuz yönlerini öğrenebilmekte,  ne yapacağı ve nereleri  gezeceği, hangi yöresel tatlan  tadabileceğini internet sayesinde  öğrenebilmektedir.  Bu sebepler turizm faaliyeti gösteren kurum ve kuruluşlann işleyişini de değiştirmektedir.
İnternet kullanımının hızla gelişmesi ile dünyada birçok ekonomik faaliyetin yapısının değiştiği  görülmektedir.  Bu  gelişmelere  paralel  olarak  günümüzde,  fiziksel  ürün  ve hizmet endüstrilerinde coğrafi sınırlar ortadan kalkmış, satıcı ile alıcının buluştuğu yer olan pazarlar daha farklı bir boyut kazanmıştır. (Köroğlu & Geyik, 2011: 253) Turizm endüstrisinde  internet,  yeni  bir iletişim kanalı  ve  alternatif bir dağıtım kanalı  olarak seyahat edenlerle  seyahat ürün ve hizmet tedarikçilerine hizmet etmektedir. (Law vd.,2004:  100)  Sosyal  medya  ve  internet  kolay  erişim  sağlanan  bir  medya türü  olarak kurumsal mesajları kişiye özel olarak hazırlayıp, dağıtmayı kolaylaştırmaktadır. (Sayıner,2008: 73) İşletmelerin ve markalarının tüketicilerle iletişimini değiştiren sosyal medya, iş yapılış şeklini de pek çok yönden etkilemiştir. İşletmeler, mevcut müşterilerine ulaşmak, yenilerini  kazanmak,  güven  vermek,  bilinirliklerini  arttırmak  ve  marka  imajlarım korumak için giderek artan oranda sosyal medyayı kullanmaktadır. (Mills, 2012:  162­163)  Sosyal  medya  ile  kurumların  imajları  ve  itibarları  arasında  yakın  bir  ilişki vardır.  Kurumsal  imajın  oluşturulmasında ve hedef kitlenin  onayının alınmasında, sosyal medyanın ve yeni iletişim teknolojilerinin önemi artmış, 'kurumların kurumsal   imajlarını   oluşturmada,   yeni   iletişim   teknolojilerinden   de   faydalanma' neredeyse  bir  'zorunluluk'  haline  gelmiştir  (Özel,  2014:   6155).  İnternet  üzerinden reklam ve pazarlama ülke imajının ve tanıtımına katkı sağlamaktadır  (Çakır  & Yalçin,  2012:10).  Bu alanda  33  ülkede  yapılan  araştırmada insanların  tatil   ve   seyahat   kararlarını   alırken   hangi   etmenlerin   buna   etki   ettiği araştırılmıştır. 2009, 2010 ve 2011  yıllarında yürütülen araştırmada insanların tatil kararlannı alırken % 27'lik oran ile arkadaş tavsiyelerini en fazla önemsedikleri ortaya çıkmıştır. Kişilerin tatil kararlarını etkileyen ikinci etmen üç yılın tümünde % 24'lik oranla internet olmuştur. Üçüncü etmen kişisel deneyimler, dördüncü etmen seyahat acentaları, beşinci etmen, broşür/dergi, altıncı etmen, medya olmuştur (Çakır & Yalçin, 2012: 13).

Yöntemrinin ve kurumlarmm internet sitelerinin yanında web 2.0 ve kullanıcılar tarafından   oluşturulan   içeriklerin   paylaşıldığı   internet   çevresinde   insanlar   bilgiyi araştırma, okuma, bulma, paylaşma ve geliştirme faaliyetlerinde bulunabilmektedir. Bu sayede kişiler internet aracılığı ile ürün veya hizmetler hakkındaki fikirlerini birbirleri ile paylaşabilmekte ve tatil kararlarını etkileyebilmektedirler (Ye vd., 2011: 635). Benzer bir başka çalışmada sosyal medyanın tatil tercihlerine etkisi düşünüldüğünde gençlerin % 32,3'ünün daha önce sosyal medyadan etkilenerek tatil programında değişiklik yaptığı ve bunun yanında gençlerin büyük bir çoğunluğunun (% 67) sosyal medyadan edineceği bilgilerle  tatil  programlarında  değişiklik yapabileceği  görülmektedir  (Erol  & Hassan, 2013: 810). Günümüzde herhangi bir yeri destinasyon olarak tercih etmek isteyen bireyler sosyal medyanın sunduğu alternatiflerin etkisiyle tatil planlamalarını gerçekleştirmekte, ihtiyaç duydukları bilgiye sosyal medya aracılığıyla erişebilmektedirler (Dina & Sabou, 2012: 27). Sosyal medya bireylerin birbirleriyle etkileşimli bir şekilde iletişim kurmasına imkan  vermekte,   onların  turistik  bilgiye   erişmelerinde   önemli  bir  kaynak  görevi görmektedir.  Bireyler, turizmle  ilgili ürünlerin ve  destinasyonların seçimi için ihtiyaç duydukları bilgiyi arama, bulma ve paylaşma gibi fırsatları sosyal medya aracılığıyla elde etmektedirler.  Turizmle ilgili  ürün  ve  hizmetleri  diğerleriyle  kısa bir  süre  içinde karşılaştırabilme  gibi  kolaylıklar da  sosyal  medya  sayesinde  mümkün  hale gelebilmektedir (Zeng & Gerritsen, 2014: 32). Ancak turizm faaliyetlerinde sosyal medyanın bilinçli ve sonuç odaklı kullanılmadığı görülmektedir. Benzer konuda bir başka çalışmada, Türkiye'deki il kültür ve turizm müdürlüklerinin sadece 48 tanesinin Facebook sitesine sahip olduğu ortaya çıkmıştır. Çalışmada müdürlüklerin önemli sosyal medya araçlarından facebook sitesini yeteri kadar kullanmadıkları belirlenmiştir. Facebook sitesinin en fazla destinasyona ait   fotoğrafları paylaşma, kendi web sitelerine yönlendirme, adres, telefon gibi  iletişim bilgilerini verme amacıyla kullanıldığı tespit edilmiştir. Ayrıca müdürlüklerin facebook adreslerinde, sosyal ağ kullanma politikaları, kullanılan diğer sosyal araçlara yönlendirme linki, destinasyona ait hava durumu, döviz kuru gibi bilgiler bulunmamaktadır (Cinnioğlu & Polat, 2016:  46). Bir başka çalışmada turizm alanında faaliyet gösteren ülkelerin turizm tanıtımlarında sosyal medya olanaklarını nasıl kullandığı incelenmiştir. Bu çalışma kapsamında Birleşmiş Milletler Dünya Turizm Örgütü verilerine göre turist varışları sıralamasında ilk  10'da yer alan ülkeler olarak belirlenmiştir. Buna göre Türkiye dışında listede yer alan Fransa, ABD, Çin, İspanya, İtalya, İngiltere, Almanya, Malezya ve Meksika araştırmanın ömeklemini oluşturmuştur  (Dirik,   2012:   94).   Dünya  Turizm   Örgütü   sıralamasına  göre   turist varışlarında  ilk  10'da  yer  alan  ve  tanıtım  faaliyetlerinde  sosyal  medyayı  kullanan ülkelerin  uygulamaları  incelendiğinde  sosyal  medya  araçlarını  en yoğun  ve  en  etkin kullanan ülkelerin İspanya, Fransa ve İngiltere olduğu görülmüştür. Fransa, ABD, Çin, İspanya, İtalya, Almanya, İngiltere, Malezya ve Meksika'dan oluşan söz konusu ülkelerin arasında Fransa en çok sayıda sosyal medya aracını kullanan ülkedir. Ülke Facebook, Twitter,  Youtube,  DailyMotion,  Flickr  ve  Picasa  olmak  üzere  toplam  altı  mecrayı kullanmaktadır.  Ülkenin  mobil  tanıtım  uygulamaları  da  vardır.  Fransa'yı  Facebook, Twitter, Youtube, Google + ve Foursquare olmak üzere 5 mecra ile İtalya, Facebook, Twitter, Youtube, Formspring olmak üzere 4 mecra ile İspanya ve Facebook, Twitter, Youtube, Flickr olmak üzere 4 mecrayla İngiltere takip etmektedir. Sosyal medyayı resmi tanıtımlarında kullanmayan ülkeler ise Türkiye ile birlikte Almanya ve Toronto ofisinin Facebook  uygulaması  sayılmazsa  Çin  olarak  belirlenmiştir  (Dirik,  2012:   191).  Bu çalışmada,    Türkiye'nin    resmi    tanıtım    açısından    sosyal    medyadan    yeterince yararlanılmadığım ortaya çıkarmıştır (Dirik, 2012: 193-195). Bir başka benzer çalışmada, Türkiye'de  faaliyet  gösteren  yerel  turizm  ofislerinin  web  siteleri  değerlendirilmiştir. Değerlendirmede web sitelerinin içerik olarak yeterli olmadığı tespit edilirken bu web sitelerinde en fazla ofislerin iletişim bilgileri, en az düzeyde ise bölgede faaliyet gösteren bankalara yönelik bilgilerin olduğu tespit edilmiştir. (Giritlioğlu, 2014: 96) Resmi tanıtımını www.goturkey.com adresi üzerinden yürüten Kültür ve Turizm Bakanlığı, birkaç özel uygulama dışında resmi turizm tanıtımını sosyal medya üzerinden yütütmemektedir.  Bazı kültür ve tanıtma müşavirlik/ataşelikleri çalışmalara başlamıştır. Sofya Kültür ve Tanıtma Müşavirliği Embassy o f the Republic of Turkey Culture and Information Office adıyla bir Facebook sayfası açmıştır.  Sosyal medyada Türkiye'nin tanıtımına ilişkin   Facebook   ve Twitter'da Turkey Unlimited adıyla bir sayfa bulunmaktadır.  Turkey  Unlimited  2012  yılında  Türkiye'yi  İngiltere'de  tanıtan  bir reklam ajansı tarafından başlatılan bir uygulamadır. Facebook ve Twitter'daki Turkey Unlimited uygulaması resmi tanıtım kampanyası olmamakla birlikte söz konusu ajans tarafından yürütülen kampanyanın bir parçası olarak kullanılmaktadır. Türkiye'nin resmi tanıtım sitesi  olan www.goturkey.com'da her iki  sayfaya da bağlantısı yoktur (Dirik,2012:  175-176). Kültür ve turizmin gelişmesi için yapılacak en önemli şeyin iyi tanıtım olduğu bilinmektedir. Türkiye'nin turizmde hedeflerine ulaşmak için yeni çalışmalar yapması gerekmektedir. Geleneksel tanıtım araçlarının  yanında,  daha  yeni  ve hedef kitleye doğrudan ulaşan araçları kullanmalıdır. İnternet yoluyla yapılabilecek, düşük maliyetli ve yüksek faydalı uygulamaları Kültür ve Turizm Bakanlığı uygulamaya geçirmelidir (Çakır & Yalçın, 2012: 31).  Yöntem
Bu çalışmanın amacı Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın  sosyal medya araçlarından olan Facebook, Twitter ve Youtube'yi nasıl kullandığını ortaya koymaktır. Bakanlığın sosyal medyayı  nasıl  kullandığını  ortaya  koymak  amacıyla  nitel  ve  nicel  içerik  analizi yapılmıştır. Tarama modelinde betimsel bir nitelik taşımakta olan araştırmada doküman incelenmesi/analizi yapılmıştır. Doküman incelenmesi, araştırılması hedeflenen olgu veya olgular hakkında bilgi içeren yazılı materyallerin analizini kapsar (Yıldırım & Şimşek, 2011:   187).  İçerik  analizi,  iletişimin  belirgin  (yazılı  veya  açık)  içeriğinin  objektif, sistematik ve niceliksel olarak tanıtan bir araştırma tekniğidir (Berelson,  1952'den aktaran,  Gökçe,  2001:  7).  İçerik analizi,  her türlü  sözel  ve  yazılı  verinin  araştırma problemini aydınlatacak şekilde sınıflandırılması, özetlenmesi, verilerin içindeki belirli değişkenlerin veya kavramların ölçülerek anlamlandırılması amacıyla kategorilere ayrılmasıdır (Böke, 2009: 344). Araştırmanın sorulan ise şu şekilde oluşturulmuştur:

>    Kültür ve Turizm Bakanlığı hangi sosyal medya araçlannı kullanmaktadır?
>    Bakanlığın iki aylık sürede paylaştığı iletilerin dağılımı nasıldır?
>    Bakanlık sosyal medyada hangi görselleri kullanmaktadır?
>    Bakanlığın yurtiçi ve yurtdışı etkinliklerinin dağılımı nasıldır?
>    Sosyal medyada paylaşılan iletilerin içeriği nelerdir?
>    Bakanlık sosyal medyayı çift yönlü bir iletişim aracı olarak kullanmakta mıdır?

Çalışma, Eylül-Ekim 2016 olarak sınırlandırılmıştır. İki ayda  Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın Facebook, Twitter ve Youtube nasıl kullandığını, tanıtım amaçlı çalışmaların olup olmadığı, kullanılan fotoğrafların ve metinlerin içeriği, beğeni sayısı, yorumların  içeriği  içerik  analizi  ile  analiz  edilmiştir.  Yukarıdaki  sorulardan  oluşan kodlama cetveli ile elde edilen veriler SPSS 22.0 programı kullanılarak ortaya konulmuş ve bulgular değerlendirilmiştir.

Çalışmanın Bulguları ve Değerlendirilmesi

Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın resmi Facebook sayfası 2012 yılında açılmıştır. Sayfada Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın  amacı,  misyonu,  genel  bilgiler  verilmektedir.  Genel bilgiler bölümünde "Tüm kullanıcılara Bakanlığımızla temasa geçmeleri ve bağlantı kurmaları  için  interaktif bir  alan  sağlamayı  amaçlarken,  sizden  de  görüşlerinizi  ve önerilerinizi saygılı bir üslupla paylaşmanızı rica ediyoruz" şeklinde bir açıklama yapılmıştır. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın Twitter hesabı onaylanmış olarak görülmektedir.


Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın sosyal medya araçları ve mesaj sayısı dağılımında, Eylül ve Ekim aylarında Facebook'ta % 34,5 (n=96), Twitter'de % 44,6 (n=124), Youtube ise %
20,9  (n=58)  ileti  (mesaj) paylaştığı tespit edilmiştir.  2 aylık  süreçte toplam  278  ileti yayınlanmıştır. En çok ileti ise twitter hesabından paylaşılmıştır(Tablo-l).



Kültür ve Turizm Bakanlığı sosyal medyada mesajlarını  iletirken  görsel  unsurlar  da kullanmıştır. Bakanlık sosyal medyada (Facebook, Twitter ve Youtube) % 61,5 (n=171) en çok fotoğraf paylaşmıştır. İkinci olarak % 33,1 (n=92) video, üçüncü olarak % 3,2 (n=9) afiş ve dördüncü olarak % 2,2 (n=6) görsel öğe olmadan ileti yayınlamıştır. (Tablo-2)



Kültür ve  Turizm  Bakanlığı'nın  sosyal  medyada  en  çok  fotoğraf kullanıldığı  ortaya çıkmıştır.  Fotoğrafın en fazla Twitter % 76,6 (n=95),  ikinci olarak Facebook % 79,2 (n=76)'ta kullandığı belirlenmiştir. Youtube % 100,0 (n=58) video, en fazla Twitter % 4,0 (n=5) afişte ilk sırada yer alırken, ikinci en fazla afiş kullanan % 4,2 (n=4) ile Facebook olmuştur. Bakanlığın paylaşımlarda en fazla fotoğraf kullandığı tespit edilmiştir. (Tablo-3)



Kültür ve  Turizm  Bakanlığı  yurtdışı  ve  yurtiçinde  düzenlediği  etkinlikleri  de  sosyal medyada yayınlamıştır.  Bakanlığı  en  fazla etkinliği  yurtiçinde  yaptığı  görülmektedir. Twitter % 83,9 (n=104) yurtiçi etkinliği paylaşırken, Facebook % 78,1 (n=75), Youtube % 79,3 (n=46) yurtiçi etkinliği paylaşmıştır. Yurtdışı etkinliğini en fazla paylaşan % 21,9 (n=21) ile Facebook olurken % 16,1 (n=20) Twitter ikinci sırada yer almış, Youtube ise% 20 (n=12) ile üçüncü olmuştur. Bu konuda Bakanlığın yurtdışı etkinliklerine de önem vererek etkinlik sayısını artırabilir. Özellikle yurt dışında düzernlenen etkinlikler tanıtım için büyük önem taşımaktadır (Tablo-4).



Bakanlığın sosyal medyada paylaştığı etkinlikler arasında en fazla ziyaret (turizmle ilgili demekler, kuruluşlar, kurum ve kuruluş ziyaretler) % 36, 0 (n=100) ile ilk sırada yer almıştır. Konferans %  16,9 (n=47) ikinci sırada yer almış, festival/fuar %  14,7 (n=41) üçüncü sırada, kutlama/anma mesajları % 8,3 (n=23) ile dördüncü sırada, sergiler % 5,8 (n=16) ile beşinci sırada yer almıştır. Diğer (turizmle ilgili olmayan parti ziyaretleri ve konuşmalar) etkinlikler % 5,4 (n=15) ile altıncı sırada, tiyatro etkinlikleri % 4,3 (n=12) ile yedinci, tarihi çalışmalarla ilgili açıklamalar % 3,6 (n=10) sekizinci, opera ve bale etkinlikleri % 2,9(n=8) dokuzuncu sırada yer almıştır. En son % 2,2 (n=6) ile yarışma etkinlikleri sosyal medyada paylaşılan iletiler arasında bulunmaktadır. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın sosyal medyada en fazla ziyaret etkinliklerine yer verdiği tespit edilmiştir (Tablo-5).


Bakanlığın sosyal medya kullanım sayfalarına çeşitli konularda yorum yapıldığı belirlenmiştir.  En  fazla  yorum  (n=191)  Facebook'ta  yapılırken,  ikinci  olarak  (n=85) twitter hesabına yapılmıştır. Yorumların içeriğinde en fazla Bakanlığın (arkeoloji, restoratör ve iş alanlarında) işe alınılan % 34,5 (n=96) ile ilgili somlar ve yorumlarına rastlanmıştır. Yapılan yorumlarda genel olarak mülakatlann adil olmadığını, sınavların geç açıklanmasını, Bakanlığın bu konuda çok duyarlı olmadığını bildirmişlerdir. Bu konuda en fazla Facebook'ta yorum paylaşılmıştır. Bakanlığı  çalışmaları ve sosyal medyada paylaşılan iletilerini beğenmeyen  ve  bu konuda eleştiren  kişilerin sayısı ise Facebook'ta 44, twitter'de 32'dir.

Bakanlığı eleştiren kişilerin sayısı toplam % 27,3 (n=76) olmuştur. Bakanlığın konu dışında çalıştığı:  "Teknoloji ile ilgili bir açılışa bakanın katılması, turizmle ilgili olmayan kurumların ziyareti", tarihi, turistik ve kültürel değerlere yeteri kadar  sahip  çıkmadığı: "Topkapı Sarayı yıkılacak,  Topkapı yıkıldıktan sonra mı restorasyon edilecek, Kahramanmaraş'ta....  tarihi eser ne zaman gün yüzüne çıkacak, üzerinde doğalgaz çalışması yapılıyor bakanlığın haberi var mı?, eserler tahrip ediliyor   sayın   bakanım,   Elazığ'da...   yıkılmak   üzere   bir   benzeri   olmayan   eserin restorasyon geçirmesi gerekiyor",  sosyal medya hesabında paylaşılan  iletileri beğenmeyen, bayram mesajı görseli için."daha iyi görseller bulabilirdiniz Allah aşkına bu ne ", Bakanlığın sosyal medyadaki yorumlara geribildirim yapmamasına: "Dijital çağda yaşıyoruz ama geri dönüşler alamamamız çok ilginç" yorumları ile Bakanlığı eleştirmişlerdir.
Bakanlığa  çalışmaları  için  teşekkür  edenler  % 10,8   (n=30),   "Bu  bakanı seviyorum, güzel çalışmalarınızı yakından takip ediyoruz, Şükür.." yorumlarını yazmıştır. Bakanlığın sitesine Facebook ve Twitter'de % 14,7 (n=41) kişi tebrik mesajı yazmıştır.
Mesajlarda "bayramınızı kutlarım, iyi bayramlar, çalışmalarınızdan dolayı sizi kutluyor, tebrik ediyorum" ifadelerine yer verilmiştir. Tarihi, turistik ve kültürel değerlerin korunması ile ilgili Facebook'ta on kişi ve twitterde altı kişi % 5,8 (n=16) yorum yazan kişi "Topkapı Sarayı'nı koruyalım,  tarihimize sahip çıkalım" mesajlarını paylaşmıştır. Diğer olarak kategori edilen bölümde ise Facebook ve Twitter'de % 6,1 (n=17) kişi "bakanlıkla ilgili olmayan film paylaşımı, mesaj paylaşımı..." şeklinde yorum yazmıştır.

Sonuç

Günümüzde  sosyal medya hayatın vazgeçilmezleri arasına   girmiştir.   Geleneksel medyanın yerini sosyal medya almıştır. Kamu kurum ve kuruluşlarının yanı sıra özel sektör kuruluşları da tanıtımlarını yapmak,  kamuoyuyla güncel  bilgilerini paylaşmak, hedef kitlenin nabzını tutmak, kamuoyu oluşturmak, imaj ve itibarına güç katmak gibi birçok nedenden dolayı sosyal medyayı aktif olarak kullanmak zorundadır. Hedef kitleye özellikle  genç  nesile  ulaşmak  için  sosyal  medyanın  kullanılması  gerekir.  Kültür  ve Turizm Bakanlığı da çalışmalarını sosyal medyadan paylaşmakta, kamuoyunu haberdar etmektedir.  Sosyal medyanın önemli olduğunun bilincinde olarak bu çalışmaya başlanılmıştır. Çalışmanın sonunda Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın eylül ve ekim aylarında Facebook'ta % 34,5 (n=96), Twitter'de % 44,6 (n=124), Youtube ise % 20,9 (n=58) ileti paylaştığı belirlenmiştir. İki aylık sürede toplam 278 ileti yayınlanmıştır. En çok ileti ise Twitter hesabından paylaşılmıştır. Kültür  ve Turizm Bakanlığı   sosyal   medyada (Facebook, Twitter ve Youtube) % 61,5 (n=171) en çok fotoğraf paylaşmıştır. Fotoğrafın içeriğinde ise   daha   çok   Bakan'ın   katıldığı   etkinliklerin fotoğraflarının   olduğu belirlenmiştir. Türkiye'nin turistik, tarihi ve turistik değerlerini tanıtmayı amaçlayan Bakanlığın sosyal medyada tanıtıma yönelik fotoğraflar da kullanması önem taşımaktadır. Bakanlığın sosyal medyada paylaştığı etkinliklerin arasında en fazla ziyaret (turizmle ilgili demekler, kuruluşlar, kurum ve kuruluş ziyaretler) % 36, 0 (n=100) ile ilk sırada yer almıştır.  Bakanlığın  bu  içeriklere  bakarak  çalışmalarını  daha  çok  ziyaret  etme  veya ziyareti kabul etme şeklinde olduğu belirlenmiştir. Bakanlığın en fazla etkinliği yurtiçinde yaptığı görülmektedir. Twitter % 83,9 (n=104) yurtiçi etkinliği paylaşırken, Facebook %78,1 (n=75), Youtube % 79,3 (n=46) yurtiçi etkinliği paylaşmıştır. Yurtdışı etkinliğini en fazla paylaşan % 21,9 (n=21) ile Facebook olurken % 16,1 (n=20) Twitter ikinci sırada yer almış, Youtube  ise  % 20  (n=12)  ile üçüncü olmuştur.  Tarihi, turistik ve kültürel değerleri yurtdışına tanıtımına da ağırlık verilmesi gerekmektedir. Bakanlık sosyal medyayı yurtdışına yönelik etkinlikler düzenleyerek çok daha aktif kullanmalıdır. Sosyal medyayı fırsata çevirmeli, etkin ve etkili bir iletişim tekniği olarak kullanmalıdır. Ayrıca Türkçe dışında başka dillere de özellikle turistlerin yoğun olarak geldiği ülkenin diline yönelik çalışmalara da önem verilmelidir. Bakanlığın sosyal medya kullanım sayfalarına çeşitli konularda yorum yapıldığı belirlenmiştir.  En fazla yorum (n=191)  Facebook'ta yapılırken,  ikinci  olarak  (n=85)  Twitter  hesabına  yapılmıştır.  Bakanlığın yorumları olumlu ya da olumsuz yanıtlamadığı da görülmektedir. Çift yönlü bir iletişim ve etkileşim söz konusu değildir. Bakanlığın sosyal medyayı daha çok kamuyu bilgilendirme modeli çerçevesinde tek yönlü olarak kullandığı görülmektedir.  (Yatkın, 2006:371), halkla   ilişkiler   çalışmaları,   kuruluşun   faaliyetlerini   çeşitli   yöntemlerle kamuoyuna iletirken kamuoyunun da beklentilerini, istek ve şikayetlerini kuruma aktararak iki yönlü bir iletişimi ve etkileşimi sağlaması gerekir. Oysa Bakanlığın sosyal medyadan tek yönlü olarak yararlandığı görülmektedir.  Peltekoğlu'na göre ise,  sosyal medya halkla ilişkilerin ideal iletişim biçimi olan iki yönlü iletişime olanak sağlaması açısından da internet teknolojileri arasında önemli bir yere sahiptir. (2012: 327) Anlık ve iki  yönlü  iletişime  imkan tanıyan  sosyal  medyayı  Bakanlığın  da  aynı  şekilde  halkla kurduğu iletişimin bir diyalog biçiminde gerçekleştirmesi için kullanmalı ve sosyal medyadan  bu  şekilde  yararlanmalıdır.  Bu  açıdan  sosyal  medya  sadece  tanıtmada bir iletişim kanalı olarak değil, aynı zamanda halkın istek ve şikayetlerini öğrenmede, görüşlerini belirlemede önemli bir tanıma aracı olarak da tercih edilmelidir.

Kaynakça:

Avcıkurt,  C.,  &  Erdem,  B.  (2005).  Turizmde  bölgesel  tanıtma:  Anlamı  ve  önemi  üzerine kavramsal bir inceleme, Standart Ekonomik ve TeknikDergi, sayı:522, 48-59.
Biber,  A.   (2000).  Küreselleşen  dünyada  gelişen  internet  ve  değişen  halkla  ilişkiler,  Gazi Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, Bahar, 60-66.
Böke, K. (2009). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri, İstanbul: Alfa Yayıncılık. Breakenridge, D. (2008). PR 2.0: New media, New Tolls, New Audiences, New Jersy, FT Press. Cinnioğlu, H.,  &  Polat, D.  (2016).  Türkiye'deki il kültür ve turizm müdürlüklerinin facebook sayfalarının içerik analiziyle incelenmesi, Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi,  13 (2), 36-49.
Çakır, M., & Yalçın E.A. (2012). Kültür ve turizm tanıtımında bir araç olarak internet kullanımı,
Ankara.    http://teftis.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/4715,kultur-ve-turizm-bakanliginda-bir- arac-olarak-internet-.pdf?lErişim Tarihi: 17.11.2016.
Demirtaş, D.  (2010). Turizmin Türkiye ekonomisindeki yeri,  11.  Ulusal Turizm Kongresi,  2-5 Aralık, Kuşadası, 239-250.
Dina, R., & Sabou, G. (2012). Influence of social media in choice of touristic destination. Cactus
Tourism Journal, 3(2), 24-30.
Dirik, N. (2012). Sosyal medyada destinasyon tamümı, Kültür ve Turizm Bakanlığı uzmanlık tezi, Ankara.
Erol, G., & Hassan, A. (2013). Gençlerin sosyal medya kullanımı ve sosyal medya kullanımının
tatil tercihlerine etkisi, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(31), 804-812.
Evans, D.  (2008).  Social media marketing an hour a day, Wiley Publishing Inc, Indianapolis, Indiana.
Flynn, N. (2012). The social media handbook: Policies and best practices to effectively manage your organization's social media presence, posts and potential risks, Pfeiffer Publishing. Giritlioğlu, İ. (2014). Türkiye'de yerel turizm ofislerinin web site içeriklerinin değerlendirilmesine
yönelik bir araşürma, KSÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 11(1), 89-102.
Gökçe,  O. (2001). İçerik çözümlemesi  teori-metod-uygulama.   Konya: Selçuk  Üniversitesi Yayınları.
Hrdinova, J., Helbig, N. & Peters, C.S. (2010). Designing social media policy for government: Eight      essential       elements,      Center      fo r       Technology      in      Government, https://www.ctg.albany.edu/publications/guides/social_media_policy/social_media_polic y.pdf, Erişim Tarihi: 08.05.2017, s: 1-19.
Mali, A. A. (2009). Halkla ilişkiler 2.0, Tahran, Kargozare Ravabet Omumi Yayınevi.
Kaya, B. (1990) 1. Ulusal turizm kongresi bildiriler, Kuşadası.
Kazancı, M. (2011). Kamuda ve özel kesimde halkla ilişkiler, Ankara: Turhan Kitabevi. Kellner, D. (2010). Medya gösterisi, (Çev: Zeynep Paşalı), İstanbul: Açılım Kitap.
Köroğlu, A., & Geyik, S. (2011). Otel işletmelerinin web sayfalarının içerik analiziyle değerlendirilmesi: Karşılaştırmalı bir   çalışma, Uluslararası Turizm ve Otelcilik Sempozyumu, 29 Eylül-1 Ekim, Beyşehir, 253-264.
Law,  R.,  Leung,  K.,  &  Wong,  J.  (2004).  The  impact  of  the  internet  on  travel  agencies, International Journal o f Contemporary Hospitality Management, 16 (2), 100-107.
Lerman, K. (2007). Social information processing in news aggregation, IEEE Internet Computing, 16-28.
Mayfield, A. (2010). What is social media, iCrossing, e-book, Erişim tarihi: 11.06.2016, s:6.
Mills, A. (2012). Virality in social media: The SPIN framework, Journal o f Public Affairs,  12 (2), 162-169.
Özel, E.K. (2014). Çalışanların twitter kullanımının, kurum imajına etkisi: Türkiye'de bir anket çalışması, Journal o f Yasar University, Vol. 9(35), 6138-6158.
Pelenk, A. (2011). Sosyal medya ve güven: Hükümet, sivil toplum örgütleri ve ticari kuruluşlara yönelik ampirik bir araşürma, Academic Journal o f Information Technology, 2(4), 1-31.
Peltekoğlu, F.B. (2012). Halkla ilişkiler nedir?, İstanbul: Beta Yayınlan. Rızaoğlu, B. (2004). Turizm pazarlaması, Ankara: Detay Yayıncılık.
Sabuncuoğlu,  Z.,  &  Gümüş,  M.  (2008).  Örgütlerde  iletişim,  Ankara:  Ankan  Basım  Yayım
Dağıüm.
Sayımer, İ. (2008). Sanal ortamda halkla ilişkiler, İstanbul: Beta Yayıncılık.
Scott, D.M. (2010). The new mles of marketing and PR, NJ: John Wiley & Sons, Inc.
Şerefoğlu,  C.  (2009).  Kalkınmada kırsal turizmin rolü  - 2007-2013 yıllan arasında ülkemizde uygulanacak  olan  Ipard  kırsal  kalkınma  programındaki  yeri,   önemi  ve  beklenen gelişmeler, (AB Uzmanlık Tezi), T.  C. Tanm ve Köy işleri Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Koordinasyon Dairesi Başkanlığı, Ankara, s: 1-186.
Tolungüç, A. (1990). Türkiye 'nin dış tanıtım ve turizm sorunları, Ankara: A. Ü. BYYO Yayınlan. Tunçsiper, B., & Kaşlı, M. (2008). Termal turizmin ekonomik etkileri Gönen örneği,  Ticaret ve
Turizm Eğitim Fakültesi Dergisi, 1, 120-135.
Uçkun, S. (2004). İşletme ve işletme türleri, turizm işletmeleri, İstanbul: Değişim Yayınlan.
Yatkın, A. (2006). Hizmet verimliliğinin ariınlmasında halkla ilişkilerin, örgütsel iletişimin rolü ve önemi: Elazığ belediyesi örneği, II. Ulusal Halkla İlişkiler Sempozyumu, 27-28 Nisan, Kocaeli, 369-386.
Ye, Q., Law, R., Gu, B., & Chen, W. (2011). The Influence of user-generated content on traveler behavior:  An empirical investigation on the effects of e-word-of-mouth to hotel online bookings, Computers In Human Behavior, 27(2), 634-639.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri, Ankara: SeçkinYayıncılık.
Zeng, B., & Gerritsen, R. (2014). What do we know about social media in tourism? A review.
Tourism Management Perspectives,  10, 27-36.
Zerfass, A. Moreno, A. Tench, R. Vercic, D., & Verhoeven, P. (2009). European communication monitor 2009. Trends in communication management and public relations - results o f a survey in 34 countries, Brussels: EACD, Euprera. (www.communicationmonitor.eu).

(x) Yrd. Doç. Dr. Özlem DUĞAN(1) ile Yrd. Doç. Dr. Bayram Oğuz AYDIN'ın(2) 3. Uluslararası Türk Dünyası Turizm Sempozyumu'na birlikte sunduğu Sosyal Medyanın Turizmde Tanıtım Amacıyla Kullanılması: Kültür Ve Turizm Bakanlığı Örneği başlıklı bildiriden yararlanılarak hazırlanmıştır.

(1)Uşak Üniversitesi, İletişim Fakültesi, (ozlem.dugan@usak.edu.tr)
(2)Gaziantep Üniversitesi, İletişim Fakültesi, (b.oguzaydin@gmail.com)